Chiêu Thống Thông Bảo – Tiền cổ thời vua Lê Chiêu Thống
Chiêu Thống Thông Bảo (昭統通寶) là một loại tiền cổ Việt Nam được đúc dưới thời Lê Mẫn Đế – vua Lê Chiêu Thống, vị hoàng đế cuối cùng của nhà Hậu Lê. Niên hiệu Chiêu Thống được sử dụng vào những năm cuối thế kỷ XVIII, khi Bắc Hà trải qua nhiều biến động lớn và triều Lê đi đến những năm cuối cùng. Chính vì vậy, tiền Chiêu Thống Thông Bảo không chỉ có giá trị đối với người sưu tầm tiền cổ mà còn là một chứng tích gắn với giai đoạn đặc biệt của lịch sử tiền tệ Việt Nam.
Đồng Chiêu Thống Thông Bảo mang kiểu dáng quen thuộc của tiền xu cổ Việt Nam thời phong kiến: hình tròn, chính giữa có lỗ vuông, thường được gọi là kiểu ngoại viên nội phương. Mặt trước đúc bốn chữ Hán 昭統通寶, đọc là Chiêu Thống Thông Bảo. Chữ tiền được thể hiện theo phong cách thư pháp cổ, và giữa các bản đúc có thể xuất hiện những khác biệt về nét chữ, kích thước, vành tiền và chất đồng.
Điểm thú vị đối với giới sưu tầm tiền xu cổ là Chiêu Thống Thông Bảo có khá nhiều biến thể. Bên cạnh loại lưng trơn, người chơi có thể gặp các đồng mang chữ ở mặt sau như Chính (正), Trung (中), Thái (太), Sơn (山) hoặc Sơn Nam (山南). Chính những khác biệt ở mặt lưng, kiểu chữ, chất liệu và khuôn đúc đã tạo nên nhiều phiên bản tiền Chiêu Thống khác nhau để người nghiên cứu và sưu tập phân loại. Trên Thế Giới Cổ Tiền hiện cũng ghi nhận nhiều mẫu như Chiêu Thống Thông Bảo hậu Chính, hậu Trung, hậu Thái, hậu Sơn và Sơn Nam.
Việc đúc tiền đồng Chiêu Thống Thông Bảo diễn ra trong hoàn cảnh triều đình nhà Lê gặp nhiều khó khăn về tài chính và chính trị. Tư liệu về tiền tệ thời kỳ này cho biết triều đình từng phải huy động, thu gom đồ đồng để bổ sung nguyên liệu đúc tiền. Vì vậy, mỗi đồng tiền cổ thời Lê Chiêu Thống còn phản ánh phần nào tình trạng kinh tế và quyền lực của triều đình vào cuối thế kỷ XVIII.
Năm 1789, sau chiến thắng của quân Tây Sơn do Hoàng đế Quang Trung chỉ huy trước quân Thanh, Lê Chiêu Thống chạy sang Trung Quốc và triều Hậu Lê chấm dứt. Chiêu Thống Thông Bảo vì thế trở thành một trong những loại tiền cổ nhà Lê mang dấu ấn lịch sử rất rõ: đồng tiền của vị vua cuối cùng, được đúc vào những năm cuối cùng của một vương triều đã tồn tại qua nhiều thế kỷ.
Ngày nay, Chiêu Thống Thông Bảo là một dòng tiền xu cổ Việt Nam được nhiều người quan tâm khi nghiên cứu và sưu tầm tiền cổ Việt Nam, đặc biệt bởi sự phong phú về biến thể mặt lưng và bối cảnh lịch sử đặc biệt gắn với giai đoạn chuyển giao từ cuối thời Lê sang thời Tây Sơn.
