Đây là bản tổng hợp dựa trên bài viết tiếng Trung được Mr Darko Wang đăng trên fanpage Thế giới cổ tiền và các tài liệu nghiên cứu tiền cổ Nhật Bản được tác giả trích dẫn.
(《安南泉譜手類錢部》 và 《穴錢入門手類錢考》).
1. Khái niệm
- "Nguyên Long thủ" không phải là một đồng tiền riêng lẻ mà là tên gọi của một nhóm tiền có phong cách chế tác tương tự Nguyên Long Thông Bảo.
- Chữ "thủ" (手) mang nghĩa "dòng", "kiểu", "nhóm".
2. Nguồn gốc
- Theo các nhà nghiên cứu Nhật Bản, Nguyên Long Thông Bảo được cho là liên quan đến cuộc khởi nghĩa Nông Văn Vân năm Minh Mệnh 14 (1833).
- Tuy nhiên, hiện chưa có bằng chứng lịch sử trực tiếp chứng minh toàn bộ số tiền đều do Nông Văn Vân đúc.
3. Vì sao có khái niệm Nguyên Long thủ
- Nhiều đồng tiền thuộc các niên hiệu khác nhau nhưng có kỹ thuật đúc, chất đồng và phong cách giống nhau được gom thành một nhóm gọi là Nguyên Long thủ.
4. Đặc điểm
- Đồng vàng, thân mỏng, nhỏ, nhẹ.
- Kỹ thuật đúc tương đối đơn giản.
- Có nhiều kiểu chữ (khải, hành, thảo...).
- Có cả loại quang bối và hữu bối văn.
- Có nhiều giai đoạn đúc; các loại muộn thường thô hơn.
5. Các dạng Nguyên Long Thông Bảo
- Khải Nguyên
- Hành Nguyên
- Thảo Nguyên
- Thoái điểm Nguyên
- Khai Nguyên thủ
Thảo Nguyên gặp nhiều nhất; Khải Nguyên hiếm nhất.
6. Nguồn gốc kiểu chữ
- Chữ 隆 phỏng theo Càn Long Thông Bảo.
- Hai chữ 通寶 chịu ảnh hưởng từ Khoan Vĩnh Thông Bảo của Nhật.
- Nhiều chữ khác vay mượn từ các tiền Thanh rồi biến đổi.
7. Niên đại
- Các dạng Thảo Nguyên chắc chắn xuất hiện sau tiền Khoan Vĩnh có chữ Trung Điền (1736–1740).
- Dạng Khai Nguyên thủ không sớm hơn thời Càn Long (1736–1796).
- Điều này phù hợp với giả thuyết chúng được hình thành trước hoặc trong giai đoạn khởi nghĩa Nông Văn Vân (1833).
8. Nguyên Long thủ có phải đều là tiền An Nam?
Quan điểm mới của tác giả là: Không hẳn.
Ban đầu giới nghiên cứu Nhật Bản coi Nguyên Long thủ thuộc nhóm tiền phi chính thống của An Nam. Tuy nhiên, nghiên cứu sau cho thấy khái niệm này đã mở rộng và bao gồm nhiều tiền tư đúc của Trung Quốc thời Thanh có cùng đặc trưng:
- Đồng vàng.
- Mỏng.
- Đúc thô.
- Phong cách giống Nguyên Long.
Các nhóm tiêu biểu gồm:
• Nhóm Sùng Trinh Thông Bảo: nhiều khả năng là tiền tư đúc cuối Thanh ở Hà Bắc.
• Nhóm Vạn Lịch, Thiên Khải: chủ yếu là tiền tư đúc vùng Đông Nam Trung Quốc.
• Một số tiền niên hiệu Bắc Tống: có nhiều sáng tạo về thư pháp, thường gặp tại Hoa Nam và Quảng Đông.
• Một số tiền Nhật Bản và An Nam (Khoan Vĩnh, Minh Mệnh, Quang Trung...): có đặc điểm pha trộn, nhiều khả năng là tiền tư đúc vùng duyên hải Trung Quốc.
9. Kết luận
- "Nguyên Long thủ" nên được hiểu là một khái niệm phân loại kỹ thuật, không phải chỉ nguồn gốc.
- Không phải mọi Nguyên Long thủ đều là tiền An Nam.
- Không phải mọi Nguyên Long thủ đều do Nông Văn Vân đúc.
- Khái niệm này vẫn đang được nghiên cứu và còn nhiều vấn đề chưa có lời giải.
Ảnh 1. Đồng tiền cổ Nguyên Long thông bảo
Lưu ý học thuật
Bài viết phản ánh quan điểm của tác giả và các tài liệu nghiên cứu tiền cổ Nhật Bản được trích dẫn. Một số kết luận (đặc biệt về nguồn gốc và niên đại) vẫn còn đang được giới nghiên cứu tranh luận và chưa đạt đồng thuận tuyệt đối.
